میوم‌های رحمی (فیبروم‌ها) توده‌های غیرسرطانی و شایعی هستند که در دیواره عضلانی رحم شکل می‌گیرند. در بسیاری از بانوان، این توده‌ها به صورت خاموش رشد کرده و هیچ علامت واضحی ایجاد نمی‌کنند؛ در حالی که در گروهی دیگر با علائمی مانند خونریزی‌های شدید قاعدگی، دردهای لگنی، تکرر ادرار یا مشکلات ناباروری همراه هستند.

صرف‌نظر از وجود یا عدم وجود علائم، تشخیص دقیق، زودهنگام و تعیین محل دقیق میوم نقشی تعیین‌کننده در انتخاب استراتژی درمان (دارودرمانی، هیستروسکوپی، جراحی باز یا لاپاراسکوپی) دارد. در این مقاله به بررسی گام‌به‌گام نحوه تشخیص میوم های رحمی از نگاه متخصصان زنان و تصویربرداری پزشکی می‌پردازیم.

۱. شرح حال و معاینه بالینی (معاینه لگنی دوتایی)

نخستین مرحله در مسیر تشخیصی، اخذ شرح حال کامل بیمار و انجام معاینه لگنی است:

• بررسی شرح حال: پزشک علائم کلیدی از جمله طول دوره‌های پریود، میزان دفع لخته، فواصل خونریزی‌ها، درد حین مقاربت و سابقه خانوادگی را ارزیابی می‌کند.
• معاینه دو‌دستی لگن (Bimanual Pelvic Exam): متخصص زنان با وارد کردن دو انگشت به واژن و لمس همزمان بخش پایینی شکم با دست دیگر، اندازه، قوام و فرم رحم را ارزیابی می‌کند. رحم درگیر با میوم معمولاً حالتی بزرگ‌شده، سفت، نامنظم یا برآمده به خود می‌گیرد. البته میوم‌های کوچک یا میوم‌های داخل حفره رحم در این معاینه قابل لمس نیستند و نیازمند روش‌های تکمیلی‌اند.

۲. سونوگرافی لگن (Ultrasound)؛ خط اول تشخیص

سونوگرافی اصلی‌ترین، در دسترس‌ترین و بی‌خطرترین ابزار تشخیصی برای غربالگری فیبروم‌های رحمی است. برای دستیابی به بالاترین دقت، معمولاً از دو روش ترکیبی استفاده می‌شود:

الف) سونوگرافی ترانس‌ابدومینال (شکمی)

این روش از روی پوست شکم انجام شده و مثانه باید پر باشد. سونوگرافی شکمی دید کلی و وسیعی از ابعاد رحم و میوم‌های بسیار بزرگ با رشد به سمت حفره لگن یا شکم ارائه می‌دهد.

ب) سونوگرافی ترانس‌واژینال (داخلی)

با وارد کردن یک پروب باریک به داخل واژن، تصویربرداری با وضوح بسیار بالا و از فاصله نزدیک نسبت به رحم انجام می‌شود. این روش برای تعیین دقیق موقعیت، اندازه، تعداد و تشخیص تفکیکی میوم از کیست‌های تخمدانی و پولیپ‌ها کاربرد طلایی دارد.

۳. هیستروسونوگرافی (SIS / Sonohysterography)

اگر بیمار دچار خونریزی‌های غیرعادی یا مشکلات لانه‌گزینی جنین باشد، اما سونوگرافی ساده موقعیت دقیق ضایعه در دیواره داخلی را مشخص نکند، هیستروسونوگرافی انجام می‌شود.

• نحوه انجام: در این روش، پزشک کاتتر باریکی را از دهانه رحم عبور داده و مقدار کمی سرم فیزیولوژی (آب‌نمک استریل) به درون حفره رحم تزریق می‌کند.
• مزیت: باز شدن موقت حفره رحم، تصویربرداری را فوق‌العاده شفاف کرده و میوم‌های زیرمخاطی (Submucosal) را که به داخل حفره رحم برجسته شده‌اند، از پولیپ‌های آندومتر متمایز می‌سازد.

۴. ام‌آر‌آی لگن (Pelvic MRI)؛ استاندارد طلایی تصویربرداری تشخیصی

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) دقیق‌ترین روش غیرتهاجمی برای ارزیابی آناتومی رحم است. اگرچه به دلیل هزینه و نیاز به تجهیزات تخصصی به عنوان آزمایش اولیه استفاده نمی‌شود، اما در موارد زیر کاربرد حیاتی دارد:

• بررسی رحم‌های چندمیومی (مولتیپل) و متراکم.
• تصمیم‌گیری پیش از جراحی‌های حفظ باروری (میومکتومی یا لاپاراسکوپی) برای مشخص کردن عمق تهاجم توده به دیواره رحم.
• افتراق فیبروم‌های آتیپیک از بیماری‌های بدخیم نادر مانند سارکوم رحمی.
• تمایز دقیق بین میوم و بیماری آدنومیوز (نفوذ مخاط رحم به دیواره عضلانی).

۵. هیستروسکوپی تشخیصی (Hysteroscopy)

هیستروسکوپی یک روش آندوسکوپی داخل رحمی است که هم جنبه تشخیصی و هم درمانی دارد:

• نحوه کار: لوله‌ای باریک و مجهز به دوربین نوری (هیستروسکوپ) از طریق واژن و دهانه رحم وارد حفره رحم می‌شود.
• کاربرد: به پزشک اجازه می‌دهد نمای مستقیم و واقعی از دیواره داخلی رحم را روی مانیتور مشاهده کند. در صورت وجود میوم‌های زیرمخاطی، پزشک می‌تواند در همان جلسه اقدام به رزکسیون و برداشتن توده نماید.

۶. عکس رنگی رحم (هیستروسالپنگوگرافی - HSG)

این روش که به کمک اشعه ایکس و تزریق ماده حاجب انجام می‌شود، بیشتر در زنانی که به علت ناباروری مراجعه می‌کنند کاربرد دارد. هدف اصلی HSG بررسی باز بودن لوله‌های فالوپ است، اما هرگونه تغییر شکل، انسداد یا برآمدگی ناشی از میوم‌های بزرگ داخل رحمی را نیز به وضوح نمایش می‌دهد.

آزمایش‌های خونی تکمیلی

علاوه بر تصویربرداری، آزمایش خون برای بررسی عوارض بیماری ضروری است:

• آزمایش CBC (شمارش کامل سلول‌های خونی): جهت ارزیابی سطح هموگلوبین و تشخیص کم‌خونی ناشی از فقر آهن ناشی از پریودهای سنگین.
• پنل تیروئید و هورمونی: برای رد سایر علل خونریزی‌های غیرطبیعی رحم مانند اختلالات عملکرد تیروئید یا تخمدان پلی‌کیستیک.

مقایسه روش‌های تشخیصی میوم رحم

جمع‌بندی

تشخیص دقیق میوم رحم ترکیبی هوشمندانه از بررسی شرح حال، معاینات دقیق و تصویربرداری هدفمند است. سونوگرافی ترانس‌واژینال معمولاً اولین و مطمئن‌ترین قدم تشخیصی است، اما بر اساس شرایط بیمار، ابعاد رحم و اهداف درمانی (مانند حفظ باروری)، استفاده از تکنیک‌های پیشرفته‌تری نظیر MRI یا هیستروسکوپی ضروری خواهد بود. در صورت مواجهه با هرگونه تغییر در الگوی پریود یا دردهای شکمی، مراجعه به‌موقع به متخصص زنان روند تشخیص را تسهیل و مسیر درمان را ایمن‌تر می‌سازد.برای دریافت نویت با مطب دکتر طاهره فروغی فر تماس بگیرید