فیبروم‌های رحمی (لیومیوم‌ها) شایع‌ترین تومورهای خوش‌خیم لگنی در میان بانوان هستند. اگرچه این توده‌ها ماهیت غیرسرطانی دارند، اما علائمی مانند خونریزی‌های شدید قاعدگی، دردهای لگنی مزمن، کم‌خونی و تکرر ادرار می‌توانند زندگی روزمره فرد را به شدت مختل کنند.

در گذشته، جراحی‌هایی نظیر میومکتومی (برداشتن فیبروم) یا هیسترکتومی (خارج کردن رحم) تنها راه‌حل‌های اصلی پیش روی بیماران بودند. اما امروزه با پیشرفت‌های چشمگیر در علم پزشکی، گزینه‌های متعددی برای درمان فیبروم رحم بدون جراحی باز فراهم شده است. اگر از بیهوشی، برش جراحی یا دوره نقاهت طولانی هراس دارید یا مایلید از روش‌های کم‌تهاجمی بهره ببرید، بررسی گزینه‌های غیرجراحی اولین گام مناسب خواهد بود.

در این مقاله به بررسی جامع روش‌های درمانی غیرجراحی فیبروم، به‌ویژه آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE) و دارودرمانی‌های نوین، مزایا، معایب و کاندیداهای مناسب آن‌ها می‌پردازیم.

۱. درمان‌های دارویی فیبروم رحم؛ کنترل علائم و تغییرات هورمونی

از آنجا که فیبروم‌ها برای رشد خود به هورمون‌های استروژن و پروژسترون وابسته هستند، دارودرمانی عمدتاً با هدف تنظیم یا مهار این هورمون‌ها به کار می‌رود. داروها عموماً فیبروم را برای همیشه از بین نمی‌برند، اما در کنترل علائم یا کوچک کردن توده پیش از درمان‌های دیگر نقشی کلیدی دارند.

الف) آگونیست‌ها و آنتاگونیست‌های GnRH

این داروها با مهار ترشح هورمون‌های محرک تخمدان از غده هیپوفیز، بدن را وارد یک وضعیت موقت شبیه به یائسگی می‌کنند. در غیاب استروژن، سایز فیبروم‌ها می‌تواند تا ۳۰ الی ۵۰ درصد کاهش یابد و خونریزی‌های ماهانه به طور کامل متوقف شود.

• کاربرد اصلی: بهبود کم‌خونی شدید و کوچک کردن فیبروم‌های بزرگ برای آماده‌سازی بیمار قبل از جراحی یا اقدامات دیگر.
• محدودیت‌ها: به دلیل عوارضی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه و کاهش تراکم استخوان، معمولاً بیش از ۳ تا ۶ ماه متوالی مصرف نمی‌شوند و با قطع دارو، احتمال بازگشت رشد فیبروم وجود دارد.

ب) آی‌یودی هورمونی (IUD حاوی لوونورژسترل)

دستگاه‌های داخل رحمی آزادکننده پروژستین (مانند میرنا) با تأثیر موضعی بر مخاط رحم، ضخامت اندومتر را کاهش می‌دهند. این روش سایز فیبروم را چندان تغییر نمی‌دهد، اما در کنترل خونریزی‌های شدید، کاهش درد و پیشگیری از کم‌خونی فوق‌العاده مؤثر است.

ج) داروهای غیرهورمونی (ترانگزامیک اسید و NSAIDs)

• ترانگزامیک اسید (Tranexamic Acid): دارویی غیرهورمونی است که در روزهای خونریزی مصرف شده و با کمک به لخته‌سازی طبیعی خون، حجم خونریزی قاعدگی را تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد.
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند مفنامیک اسید و ایبوپروفن): در کاهش دردهای لگنی و تسکین کرامپ‌های قاعدگی اثربخش هستند.

۲. آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE یا UFE)؛ قطع خون‌رسانی به فیبروم

یکی از برجسته‌ترین و موفق‌ترین روش‌های کم‌تهاجمی غیرجراحی، آمبولیزاسیون شریان رحمی (Uterine Artery Embolization) است. این اقدام توسط متخصص رادیولوژی مداخله‌ای (Interventional Radiologist) و با همکاری متخصص زنان انجام می‌شود.

روش انجام آمبولیزاسیون چگونه است؟

1. بیمار نیازی به بیهوشی عمومی ندارد و پروسه با بی‌حسی موضعی و آرام‌بخش ملایم انجام می‌شود.
2. یک لوله باریک (کاتتر) از طریق یک سوراخ بسیار کوچک در کشاله ران یا مچ دست وارد شریان شده و تحت هدایت تصویربرداری اشعه ایکس (فلوروسکوپی) به سمت رگ‌های تغذیه‌کننده رحم هدایت می‌شود.
3. ذرات میکروسکوپی ویژه‌ای (امبولیزان) به درون شاخه‌های شریانی که فیبروم‌ها را تغذیه می‌کنند تزریق می‌شوند.
4. با مسدود شدن جریان خون، سلول‌های فیبروم دچار کمبود اکسیژن شده، تحلیل رفته و به مرور زمان دچار نکروز و کوچک‌شدگی (Shrinkage) می‌شوند.

مزایای روش UAE:

• بدون نیاز به برش جراحی، بدون بخیه و بدون ایجاد اسکار روی شکم.
• حفظ تمامیت ساختاری رحم.
• دوره نقاهت بسیار کوتاه؛ اغلب بیماران ظرف ۲۴ ساعت از بیمارستان مرخص شده و طی یک تا دو هفته به زندگی عادی بازمی‌گردند.
• اثربخشی بالا در کنترل خونریزی شدید در بیش از ۸۵ تا ۹۰ درصد بیماران.

محدودیت‌ها و عوارض احتمالی:

• در ساعات اولیه پس از عمل، دردهای کرامپی شکمی و سندرم پس از آمبولیزاسیون (تب خفیف، حالت تهوع و خستگی) شایع است که با مسکن‌ها کنترل می‌شود.
• برای بانوانی که قصد بارداری قطعی در آینده دارند، این روش گزینه اول نیست؛ زیرا کاهش جریان خون رحم ممکن است تخمدان‌ها یا لانه‌گزینی جنین را تحت تأثیر قرار دهد.
• در فیبروم‌های خیلی بزرگ یا فیبروم‌های پایه‌دار (ساقه دار)، ممکن است عوارضی مانند عفونت یا ریزش توده ایجاد شود.

۳. روش‌های غیرجراحی دیگر؛ اولتراسوند متمرکز با هدایت MRI (FUS)

این روش که با نام MRgFUS نیز شناخته می‌شود، از امواج صوتی متمرکز با انرژی بالا برای تولید حرارت و تخریب بافت فیبروم بدون هیچ برشی استفاده می‌کند. اسکنر MRI به عنوان راهنمای تصویری، دمای دقیق توده را کنترل می‌کند. با وجود جذابیت این تکنولوژی، به دلیل هزینه بالا و در دسترس نبودن گسترده در همه مراکز درمانی، انتخاب‌های محدودی را پوشش می‌دهد.

چگونه بهترین روش درمان را انتخاب کنیم؟

انتخاب بین دارودرمانی، روش‌های کم‌تهاجمی مثل UAE و یا جراحی‌های قطعی، به عوامل متعددی بستگی دارد:

• سن بیمار و وضعیت یائسگی
• تمایل به بارداری در آینده
• تعداد، اندازه و محل استقرار فیبروم‌ها
• شدت علائم بالینی (کم‌خونی شدید، فشار به کلیه یا مثانه)

در حالی که روش‌های غیرجراحی برای کنترل علائم و فیبروم‌های با سایز متوسط عالی هستند، در مواردی مانند فیبروم‌های بسیار حجیم، شک به بدخیمی، دردهای پایدار یا آسیب به اعضای مجاور، مداخلات جراحی دقیق همچنان استانداردی طلایی و بی‌رقیب باقی می‌مانند.

جمع‌بندی

امروزه مواجهه با فیبروم رحم لزوماً به معنای ورود به اتاق عمل برای جراحی‌های سنگین نیست. درمان‌های دارویی نوین و تکنیک‌های اینترونشن مانند آمبولیزاسیون شریان رحمی توانسته‌اند کیفیت زندگی هزاران بانو را با حداقل عوارض بهبود بخشند. با این وجود، تصمیم‌گیری نهایی مستلزم ارزیابی دقیق توسط متخصصی با دیدگاه جامع در حوزه جراحی و فیزیولوژی لگن است.

مشاوره و جراحی تخصصی فیبروم رحم با دکتر طاهره فروغی‌فر

تشخیص صحیح، انتخاب به‌موقع میان روش‌های دارویی یا جراحی، و حفظ سلامت اندام‌های لگنی نیازمند تجربه و مهارت بالای پزشک متخصص است.

دکتر طاهره فروغی‌فر، جراح و متخصص زنان و زایمان و فوق‌تخصص جراحی‌های کف لگن (فلوشیپ یوروگینکولوژی)، با تسلط بر مدرن‌ترین پروتکل‌های تشخیصی و درمانی روز دنیا، راهنمای شما در مسیر رهایی از فیبروم‌های رحمی هستند.

ایشان با رویکردی فردمحور و با هدف حفظ حداکثری کیفیت زندگی بیمار، ابتدا امکان درمان‌های غیرجراحی و دارویی را ارزیابی کرده و در صورت نیاز قطعی به مداخله، پیشرفته‌ترین متدهای جراحی حفظ رحم (میومکتومی) یا جراحی‌های کم‌تهاجمی را با بالاترین دقت انجام می‌دهند. جهت انجام معاینات تخصصی، سونوگرافی و انتخاب مناسب‌ترین مسیر درمانی، می‌توانید با مطب دکتر طاهره فروغی‌فر تماس حاصل فرمایید.