خارش پوست یکی از مشکلاتی است که ممکن است در دوران بارداری ایجاد شود. برخی زنان به دلیل کشیدگی پوست شکم، تغییرات هورمونی یا واکنشهای حساسیتی دچار خارش میشوند. در بعضی موارد نیز برجستگیهای قرمز و کهیرمانند روی پوست ظاهر میشوند.
یکی از نگرانیهای مهم مادران این است که آیا کهیر بارداری میتواند به جنین آسیب برساند؟ پاسخ به این سؤال به علت ایجاد خارش و نوع بیماری پوستی بستگی دارد. کهیر معمولی اغلب خطری مستقیم برای جنین ندارد، اما برخی بیماریهای دوران بارداری مانند کلستاز داخل کبدی میتوانند با خارش شدید همراه باشند و برای جنین خطر ایجاد کنند.
به همین دلیل، تشخیص علت خارش در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد.
کهیر معمولی یک واکنش پوستی است که در اثر آزاد شدن هیستامین و سایر مواد التهابی ایجاد میشود. این واکنش معمولاً با برجستگیهای قرمز، تورم موضعی و خارش همراه است.
در بیشتر موارد، کهیر ساده بهطور مستقیم به جنین آسیب نمیرساند. با این حال، اگر کهیر ناشی از واکنش آلرژیک شدید باشد و مادر دچار افت فشار خون یا مشکلات تنفسی شود، وضعیت میتواند برای مادر و جنین خطرناک باشد.
بنابراین، در صورت بروز تورم زبان یا گلو، تنگی نفس، سرگیجه شدید یا ضعف ناگهانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
برخی بیماریهای پوستی دوران بارداری علائمی شبیه کهیر دارند. شناخت تفاوت آنها به تشخیص سریعتر و انتخاب روش درمان مناسب کمک میکند.
این بیماری معمولاً در سهماهه سوم بارداری ایجاد میشود و با دانههای قرمز و خارشدار همراه است.
ضایعات اغلب از خطوط کشیدگی شکم شروع میشوند و به رانها و باسن گسترش پیدا میکنند. در بیشتر موارد، اطراف ناف درگیر نمیشود.
PUPPP معمولاً خطری برای جنین ندارد و پس از زایمان بهبود پیدا میکند.
کلستاز داخل کبدی بارداری یکی از مهمترین علل خارش دوران بارداری است که باید بهموقع تشخیص داده شود.
در این بیماری، جریان طبیعی صفرا در کبد دچار اختلال میشود و میزان اسیدهای صفراوی در خون افزایش پیدا میکند.
مهمترین علائم کلستاز عبارتاند از:
خارش شدید، بهخصوص در کف دست و پا
تشدید خارش در شب
خارش بدون وجود دانههای اولیه پوستی
اختلال خواب به دلیل خارش
گاهی زردی پوست و چشم
گاهی ادرار تیره یا مدفوع روشن
این بیماری ممکن است خطراتی مانند زایمان زودرس و عوارض جدی برای جنین ایجاد کند. خطر مردهزایی نیز در برخی موارد، بهویژه با افزایش قابل توجه اسیدهای صفراوی خون، بیشتر میشود.
به همین دلیل، خارش شدید و بدون علت مشخص در بارداری باید بررسی شود.
پمفیگوئید بارداری یک بیماری خودایمنی نادر پوستی است که معمولاً با خارش شدید و ضایعات پوستی آغاز میشود.
این بیماری ممکن است ابتدا به شکل دانههای قرمز اطراف ناف ظاهر شود و در ادامه تاولهای بزرگ و پر از مایع ایجاد کند.
برخلاف PUPPP، پمفیگوئید بارداری ممکن است با افزایش برخی خطرات برای جنین همراه باشد و نیازمند بررسی و مراقبت تخصصی است.
مهمترین تفاوت این دو وضعیت در شکل ظاهری پوست و علت ایجاد خارش است.
|
ویژگی |
کهیر معمولی |
کلستاز بارداری |
|---|---|---|
|
نوع مشکل |
واکنش پوستی |
اختلال جریان صفرا |
|
برجستگی قرمز |
معمولاً وجود دارد |
معمولاً وجود ندارد |
|
خارش کف دست و پا |
ممکن است رخ دهد |
شایع است |
|
تشدید خارش شبانه |
ممکن است |
شایع است |
|
آزمایش اسیدهای صفراوی |
معمولاً لازم نیست |
برای تشخیص اهمیت دارد |
|
خطر برای جنین |
معمولاً ندارد |
ممکن است داشته باشد |
نکته مهم اینکه کلستاز بارداری گاهی پیش از ایجاد هرگونه علامت پوستی مشخص، فقط با خارش ظاهر میشود.
اگر پزشک به کلستاز داخل کبدی بارداری مشکوک باشد، معمولاً آزمایش خون درخواست میکند.
مهمترین آزمایشها عبارتاند از:
۱. اندازهگیری اسیدهای صفراوی خون: این آزمایش برای بررسی افزایش اسیدهای صفراوی اهمیت دارد و یکی از اصلیترین روشهای تشخیص کلستاز بارداری است.
۲. آزمایش عملکرد کبد: اندازهگیری آنزیمهایی مانند ALT و AST میتواند به بررسی وضعیت کبد کمک کند.
گاهی ممکن است خارش پیش از غیرطبیعی شدن نتایج آزمایشها شروع شود. بنابراین اگر خارش ادامه داشته باشد، پزشک ممکن است تکرار آزمایشها را توصیه کند.
درمان به علت ایجاد خارش بستگی دارد.
اگر مشکل ناشی از کهیر معمولی باشد، ممکن است پزشک از آنتیهیستامینهای مناسب بارداری یا داروهای موضعی برای کاهش التهاب استفاده کند.
در صورت ابتلا به PUPPP، کمپرس سرد، مرطوبکننده و داروهای موضعی تجویزشده میتوانند به کاهش خارش کمک کنند.
اما در صورت تشخیص کلستاز بارداری، مدیریت بیماری متفاوت است. پزشک ممکن است داروی اورسودئوکسیکولیک اسید را برای کاهش علائم و مدیریت وضعیت مادر تجویز کند. همچنین سطح اسیدهای صفراوی و وضعیت جنین باید طبق برنامه پزشکی بررسی شوند.
زمان زایمان نیز بر اساس سطح اسیدهای صفراوی، سن بارداری و سایر شرایط مادر و جنین تعیین میشود.
در صورت مشاهده علائم زیر، مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد:
خارش شدید و مداوم بدون دانههای پوستی
خارش شدید کف دست و پا
تشدید خارش در طول شب
زرد شدن پوست یا چشمها
ادرار تیره
ایجاد تاول یا ضایعات پوستی گسترده
کاهش حرکات جنین
در صورت کاهش حرکات جنین، باید فوراً برای ارزیابی وضعیت جنین به مرکز درمانی مراجعه کرد.
خارش و مشکلات پوستی دوران بارداری همیشه ناشی از حساسیت یا کهیر ساده نیستند. برخی بیماریها مانند کلستاز داخل کبدی بارداری میتوانند با خارش شروع شوند و به بررسی آزمایشگاهی و مراقبت تخصصی نیاز داشته باشند.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه سلامت زنان و مراقبتهای دوران بارداری فعالیت دارند. بانوان باردار میتوانند برای بررسی خارشهای غیرطبیعی، تشخیص مشکلات احتمالی دوران حاملگی و دریافت راهنمایی درباره مراقبتهای لازم به متخصص زنان مراجعه کنند.
اگر در دوران بارداری دچار خارش شدید، بهخصوص در کف دست و پا یا در ساعات شب شدهاید، بهتر است آن را صرفاً به حساسیت پوستی نسبت ندهید و برای بررسی اسیدهای صفراوی و عملکرد کبد اقدام کنید.