کیست بارتولن یکی از مشکلات نسبتاً شایع ناحیه تناسلی زنان است که در اثر مسدود شدن مجرای غده بارتولن ایجاد میشود. این کیست معمولاً به شکل یک برجستگی یا توده در یک سمت دهانه واژن ظاهر میشود و ممکن است کوچک و بدون درد باشد؛ اما اگر اندازه آن افزایش پیدا کند یا عفونی شود، میتواند باعث درد، تورم و ناراحتی هنگام راه رفتن، نشستن یا رابطه جنسی شود.
بسیاری از خانمها با مشاهده توده در نزدیکی دهانه واژن نگران میشوند و ممکن است تصور کنند این برجستگی نشانه عفونت یا بیماری خطرناکی است. درحالیکه کیست بارتولن در اغلب موارد خوشخیم است و روش درمان آن به اندازه کیست، وجود درد و علائم عفونت بستگی دارد.
غدد بارتولن دو غده کوچک هستند که در دو طرف بخش پایینی دهانه واژن قرار دارند. هر غده از طریق مجرای باریکی، ترشحات خود را به ناحیه ورودی واژن منتقل میکند. این ترشحات به مرطوب ماندن دهانه واژن و روانسازی آن، بهویژه هنگام تحریک جنسی، کمک میکنند.
در شرایط طبیعی، مایع تولیدشده توسط این غدد از مجرا خارج میشود و در اطراف دهانه واژن تجمع پیدا نمیکند. اما اگر مجرای خروجی یکی از غدد مسدود شود، مایع درون آن باقی میماند و بهتدریج یک کیسه حاوی مایع یا همان کیست تشکیل میشود.
مهمترین علت ایجاد کیست بارتولن، انسداد مجرای خروجی غده است. در این وضعیت، ترشحات طبیعی غده نمیتوانند بهدرستی تخلیه شوند و تجمع مایع باعث بزرگ شدن آن میشود.
علت دقیق انسداد در بسیاری از افراد مشخص نیست؛ اما برخی عوامل ممکن است در ایجاد آن نقش داشته باشند:
التهاب یا تحریک ناحیه تناسلی
آسیب یا ضربه به بافت اطراف مجرای غده
انسداد مجرای خروجی به دلایل نامشخص
برخی عفونتهای باکتریایی
عفونتهای مقاربتی مانند کلامیدیا یا سوزاک در بعضی موارد
نکته مهم این است که هر کیست بارتولن ناشی از بیماری مقاربتی نیست. حتی در بسیاری از موارد، هیچ عامل عفونی مشخصی برای ایجاد کیست پیدا نمیشود.
علائم این مشکل به اندازه کیست و وجود یا نبود عفونت بستگی دارد.
یکی از مشخصترین نشانهها، ایجاد برجستگی در یک سمت ورودی واژن است. این توده ممکن است کوچک و شبیه یک دانه باشد یا در صورت افزایش تجمع مایع، اندازه بزرگتری پیدا کند.
برخی خانمها هنگام نشستن، راه رفتن یا انجام فعالیتهای روزانه، احساس فشار یا وجود جسم خارجی در ناحیه تناسلی دارند. این ناراحتی معمولاً زمانی بیشتر میشود که کیست بزرگتر شده باشد.
اگر کیست بزرگ باشد یا به بافتهای اطراف فشار وارد کند، ممکن است هنگام رابطه جنسی درد یا ناراحتی ایجاد شود.
کیستهای کوچک و غیرعفونی ممکن است درد نداشته باشند؛ اما با بزرگ شدن آنها، فشار دادن یا لمس ناحیه میتواند ناراحتکننده باشد.
اگر کیست عفونی شود و آبسه تشکیل دهد، علائم شدیدتری ظاهر میشوند. درد زیاد، قرمزی، گرمی پوست، تورم سریع، خروج چرک و گاهی تب و احساس ناخوشی از نشانههای احتمالی آبسه بارتولن هستند.
هر برجستگی در نزدیکی واژن الزاماً کیست بارتولن نیست. مشکلات دیگری مانند کیستهای پوستی، التهاب فولیکول مو، غدد مسدودشده یا برخی تودههای دیگر نیز ممکن است ظاهری مشابه داشته باشند.
محل قرارگیری توده، اندازه، قوام، میزان درد و وجود علائم عفونت به پزشک در تشخیص کمک میکند. بنابراین تشخیص قطعی صرفاً بر اساس ظاهر یا لمس توسط خود فرد امکانپذیر نیست.
تشخیص معمولاً با گرفتن شرح حال و معاینه ناحیه تناسلی توسط متخصص زنان انجام میشود. پزشک درباره زمان شروع تورم، تغییر اندازه توده، وجود درد، تب، ترشحات و سابقه مشکلات مشابه سؤال میکند.
در موارد معمول، معاینه برای تشخیص کافی است؛ اما اگر علائم غیرمعمول باشند یا پزشک به علت دیگری مشکوک شود، ممکن است آزمایشهای تکمیلی درخواست کند.
در صورت وجود ترشح چرکی یا احتمال عفونت مقاربتی، بررسی نمونه ترشحات یا آزمایشهای مربوط به عفونتهای جنسی ممکن است لازم باشد.
همچنین در خانمهای ۴۰ سال به بالا یا افرادی که پس از یائسگی دچار توده جدید در ناحیه غده بارتولن میشوند، پزشک ممکن است نمونهبرداری را برای بررسی دقیقتر و رد احتمال بدخیمی توصیه کند. سرطان غده بارتولن نادر است، اما بررسی توده جدید در این گروه سنی اهمیت دارد.
اگر در اطراف دهانه واژن توده جدیدی مشاهده کردید، بهتر است برای تشخیص علت آن به متخصص زنان مراجعه کنید. در صورت بزرگ شدن سریع توده، درد شدید، قرمزی، خروج چرک، تب یا مشکل در راه رفتن و نشستن، مراجعه فوری اهمیت بیشتری دارد.
از فشار دادن، سوراخ کردن یا تخلیه کیست در منزل خودداری کنید؛ زیرا این کار ممکن است باعث آسیب بافتی یا تشدید عفونت شود.
دکتر طاهره فروغیفر، متخصص زنان و زایمان، در زمینه سلامت دستگاه تناسلی زنان و بررسی مشکلات مرتبط با ناحیه تناسلی، رحم و قاعدگی میتوانند راهنمایی پزشکی ارائه دهند. خانمهایی که با علائمی مانند تورم یکطرفه در نزدیکی دهانه واژن، درد یا توده مشکوک مواجه هستند، میتوانند برای بررسی علت مشکل و انتخاب روش مناسب پیگیری و درمان با متخصص زنان مشورت کنند.